بررسی تاریخچه پول-بخش سوم

در این مقاله که مقدمه‌ای بر بررسی مفاهیم بلاک چین و رمز ارزها است (که در مجموعه‌های بعدی مقالات می‌آیند) به بررسی پول به عنوان یک مفهوم بنیادی در خدمات مالی، اقتصاد و فینتک پرداخته‌ایم. در این راه‌گذار نوین از نگاهی به سیر تاریخی پول استفاده برده‌ایم تا مشخص کنیم که اساسا تکنولوژی بلاک چین اگر چه دارای مفاهیمی غامض و پیچیده از نظر فنی است، اما زیربنا و بنیاد آن همان مسائلی هستند که پیش از این به طور کلاسیک در سیستم‌های مالی و اقتصادی وجود داشته‌اند و به دلیل ضعف تکنولوژی انسان تلاش کرده است با ساختن راه‌هایی جنبی از این مشکلات فرار کند.

0 123

برای مطالعه بخش اول اینجا و بخش دوم اینجا کلیک کنید.

پول به عنوان کالا یا پول به عنوان ابزار؟

این سوالی فلسفی است که پاسخ به آن سخت است و در مورد آن اختلاف نظر وجود دارد. آیا پول ابزار مبادله است یا پول کالایی سرمایه‌ای است؟ امروز در جامعه ما شاهد هر دو نوع استفاده از ارز هستیم. پولی که به عنوان ابزار مبادله، خرید و فروش و معامله استفاده می‌شود و ارزی که نقش سرمایه و کالا را برای عده‌ای بازی می کند. بنابراین واضح است که فارغ از فلسفه و بحث‌های نظری، در عمل امروز ارز هم نقش ابزار معامله و هم نقش کالای سرمایه‌ای را بازی می کند. البته نکته مهمی در این بین نباید از نظر دور بماند و آن تفاوت پول با کاغذ پول است، به این معنی که پول مفهومی مربوط به اعتبار و ارزش است و کاغذ یا فرم فیزیکی پول جسمی است که منابع برای آن صرف می‌شود (از این جهت به کالا شبیه است) و قابل انباشت است. ضمنا باید در نظر داشت که حالت فیزیکی پول دارای ارزشی ورای منابع مصروفه برای آن است. به این معنی که هزینه چاپ و انتشار یک اسکناس پانصد تومانی تفاوت قابل توجهی با یک اسکناس پنج هزار تومانی ندارد ولی در عمل ارزش و اعتبار بسیار متفاوتی دارند که مربوط به کانسپت (Concept) یا ذات پول است.

پول الکترونیک چیست؟

پول الکترونیکی یا ارز الکترونیکی ( E-Currency ) ما به ازای پول واقعی یا پول اعتباری به صورت ثبت شده الکترونیکی است. با این تعریف کارت‌های اعتباری بانکی، حساب‌های اینترنتی، PayPal و امثال آن همگی نوعی پول الکترونیکی هستند که پشتوانه‌ای از جنس فیات کارنسیFiat Currency دارند. مزیت این پول در آسان‌تر بودن و سریع‌تر بودن حمل و نگه داری و آسان‌تر بودن معامله با آن است. این پول‌ها به دو دسته سخت و نرم تقسیم می‌شوند. Hard Currency ارزهایی هستند که بازگشت وجه یا فسخ معامله حتی در صورت تقلب و یا کلاهبرداری ممکن نیست و از این جهت به آن سخت می‌گویند، وسترن یونیون Western Union و کلیککس KlickEx نمونه‌هایی از پول الکترونیکی سخت هستند. در نقطه مقابل پول‌های الکترونیکی نرم Soft Currencies نمونه‌هایی از پول الکترونیک هستند که بازگرداندن پول در آن‌ها ممکن است و به عنوان مثال می‌توانید PayPal را در نظر بگیرید.

بررسی پول-بخش سوم

ارز دیجیتال یا پول دیجیتال چیست؟

پول دیجیتال به تعریف بانک بین المللی دارایی است که در قالب دیجیتال و دارای ویژگی‌های پول است. به همین ترتیب بانک مرکزی اروپا آن را نوعی کالای دیجیتالیزه شده می‌داند که نه توسط بانک، نه موسسه اعتباری و نه موسسه پول الکترونیکی صادر شده است که در برخی موارد می‌تواند به عنوان جایگزینی برای پول استفاده شود. (Union, 2015))

به عبارت دیگر ارز دیجیتال کالایی است که در قالب دیجیتال و با ویژگی‌های پولی عرضه می‌شود ولی پشتوانه آن پول اعتباری نیست. البته این ارز مانند کالا قابل خرید و فروش با پول اعتباری است.

پول مجازی چیست؟

به ساده ترین عبارت، پول مجازی Virtual Currency واحد اعتباری است بدون پشتوانه که موسسه مالی در پشت آن قرار ندارد. شاید با مثال بهتر بتوان معنی این ارز مجازی را مشخص کرد، اعتباراتی که در بازی ها و برخی شبکه ها عرضه می شوند و در همان محل هم قابل هزینه هستند پول مجازی هستند هیچ نوع مقررات و نظامی برای این نوع ارز وجود ندارد (و شاید بتوان گفت برخی ویژگی‌های پول را دارا نیست.)، به طور مثال شرکت سازنده می‌تواند هر مقدار از این سکه‌ها را به دلخواه و بدون مشکل عرضه و توزیع کند.

رمز ارز چیست؟

رمز ارز یا Cryptocurrency نوعی از ارزهای دیجیتال است که در سیستم آن از الگوریتم‌های رمزنگاری استفاده شده است و علاوه بر آن عمدتا از یک سیستم دفتر حساب غیرمتمرکز بهره می‌برند که باعث می‌شود یک سازمان یا ارگان به خصوص دارای اختیارات بی‌حد در سیستم نباشد هرچند که مواردی مانند رمز ارز ریپل از این نظر استثنا هستند. این الگوریتم عموما بلاک چینی است. این رمز ارزها اولین نمونه‌ای از ارز‌های بدون فرم فیزیکی هستند که توانستند به طور موفقی مشکل دابل اسپندینگ Double Spending یا دو بار هزینه یک ارز را حل کنند این در حالی است که حتی امروز با تمام پیشرفت‌های تکنولوژیک و بودجه‌های هنگفت مواردی از اقدام به سرقت هکرها از عابر بانک‌های عرضه کننده ارز فیات به روش دابل اسپندینگ دیده می‌شود. علی رغم عدم وجود یک مرکزیت در این ارزها، سعی می‌شود مانند پول‌های اعتباری ملاحظات اقتصادی در مورد رمز ارز‌ها در نظر گرفته شود. بیت کوین اولین نمونه و پیشگام رمز ارزها است. بیت کوین برای ثبت حساب‌ها از سیستم بلاک چین، برای حفظ اعتبار پول از الگوریتم اثبات انجام کار Proof Of Work استفاده می‌کند و هر چهار سال یک بار جایزه ماینرهای آن نصف می‌شود که باعث می‌شود سقف حداکثر تعداد بیت کوین در این شبکه محدود به ۲۱ میلیون عدد شود. ارزهای دیگر به جز بیت کوین نیز از روش‌هایی مانند اثبات سهام Proof of Stake و یا روش رای گیری بیزانسی برای حفظ اعتبار استفاده کرده و معمولا تعداد رمز ارز تولید شده در آن ها محدود است. بعضی از این رمز ارز ها مانند استلار مستقیما الگوریتم‌هایی برای حفظ تورم در شبکه را به کار می‌گیرند که باعث پایدارتر شدن اقتصاد در شبکه می‌شود. این ویژگی‌ها باعث می‌شود بتوانیم حتی رمز ارزها را به عنوان طبقه‌ای جدا و نه به عنوان زیرمجموعه‌ای از سایر انواع پول در نظر بگیریم که نه اعتبار آن به اعتبار نهاد خاصی وابسته است، نه ضعف دابل اسپندینگ را دارد، بر بستری امن فعالیت می کند و حتی ویژگی‌های یک پول ایده‌آل را که بسیاری از فیات کارنسی ها فاقد آن هستند را داراست.

در یک نمای کلی می‌توان شکل های مختلف پول را در تصویر زیر خلاصه کرد.

بررسی پول-بخش سوم

ضرورت تغییر نگاه به پول و بانکداری:

همان طور که پیش از این گفته شد، در ارتباط با تهاتر و مبادلات پایاپای می‌‌توان به چند مشکل اشاره کرد:

  1. عدم نیاز به کالایی که در برابر کالا پرداخت می‌شد.
  2. مشکل بودن مسیریابی کالاها برای پرداخت های چند مرحله‌ای
  3. مساوی نبودن کالاهای مورد معامله
  4. عدم امکان انعقاد قراردادهای پرداخت مشروط
  5. عدم امکان پرداخت وام

عمده این مشکلات ناشی از ضعف در یافتن ترکیب و روال مناسبی از کالاها برای داد و ستد به علت پایین بودن سطح ارتباطات، عدم توافق جمعی به علت مقبول نبودن یک کالای خاص نزد عموم و عدم امکان ذخیره سازی و حفظ ارزش می‌باشند.

با ابداع پول و بانکداری به عنوان بخشی از اقتصاد این مشکلات در سطوح ملی و درون مرزی یک کشور حل شدند. اما این مشکلات در زمانی که سعی می کنیم برای مبادلات برون مرزی اقدام کنیم نمود دوباره پیدا می‌کنند که دلیل آن همچنان در موارد مطرح شده بالا و عدم اعتماد طرفین به یکدیگر است. به عبارتی وضعیت پول در جامعه جهانی و سطوح بین‌المللی علی رغم تمام پیشرفت‌های بشری تفاوت چندانی با چند هزار سال قبل ندارد. تعاملات ارزی جهانی کند و پر‌هزینه هستند، به دلیل عدم بالانس اقتصادی ارزش‌های ارزهای کشورها نسبت به یکدیگر پر نوسان است، پرداخت‌ها یا باید توسط یک پول واحد کشور خاص مانند دلار آمریکا مدیریت شود و یا مسیریابی یک پرداخت با چند ارز با مشکل مواجه خواهد بود. بدین ترتیب وجود یک واحد ارزی جهانی که همه کشورها بتوانند بر آن مدیریت کنند و یا هیچ کشوری بر آن کنترل نداشته باشد، پرداخت‌های آن سریع و امن باشد و امکان اعمال نظام قانونی بر آن موجود باشد به شدت ضروری احساس می‌شود.

اولین نمونه چنین واحد پولی در سال ۲۰۰۹ توسط ساتوشی ناکاموتو ابداع شد. بیت کوین به عنوان یک واحد پولی فرامرزی که تحت کنترل هیچ فردی نیست توانسته است پرداخت های سریع جهانی را که مورد توافق همه طرفین باشد میسر کند. با این حال بیت کوین برای پرداخت‌های مشروط و همچنین پرداخت وام مناسب نبود. همچنین بلاک چین بیت کوین به عنوان نسل اول بلاک چین تنها برای پرداخت ساخته شده است و امکانات توسعه بر روی آن بسیار محدود است. با ساخت دومین نسل بلاک چین‌ها که از یک ساختار Turing Complete برخوردار بودند امکان برقراری شروط بر روی بلاک چین مهیا شد و سرعت آنها نیز افزایش یافت. به عبارت دیگر ایده ساخت یک پول جهانی به حقیقت پیوسته است. با این حال فناوری بلاک چین هرچند از تمامی نظام‌های پرداختی فعلی جهانی جلوتر است و امکان انتقال پول‌های کلان در زمانی بسیار کمتر از سیستم های مشابه مانند SWIFT را فراهم می‌کند اما ساختار بلاک چین های نسل های پایین دارای نقطه ضعفی است که باعث می‌شود تعداد ممکن نرخ تراکنش بر ثانیه پایین تر از نمونه‌های متمرکز مانند PayPal باشد. این مساله تا حدی در DLT-های نسل بالاتر حل شده است. همچنین با راه اندازی شبکه لایتنینگ برای بیت کوین و سایر رمز ارزهای مشابه این مساله تا حد خوبی رفع خواهد شد.

منابع

CHEN, J. (2018). Money Supply. Retrieved from Investopedia: https://www.investopedia.com/terms/m/moneysupply.asp

Keynes, J. M. (1976). A Treatise on Money. Ams Pr Inc.

Meier, G. M. (1982). Problems of a world monetary order. Oxford University Press.

Union, E. (2015). Virtual currency schemes – a further analysis. Retrieved from European Union: ecb.europa.eu

 

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.