تاثیر نوسانات ارز بر اقتصاد

تغییر در قیمت ارزها از جمله فاکتورهای مهم در امور مالی و اقتصادی محسوب می‌شود. فاکتوری که همواره مورد توجه سرمایه‌گذاران آگاه است. در اینجا قصد داریم به تاثیرات نوسان نرخ ارز بر اقتصاد و سرمایه گذاری پرداخته و به طور مختصر مهم‌ترین نمونه‌های این پدیده در چند دهه گذشته را بازگو کنیم. اگر علاقمند به سرمایه گذاری هستید بهتر است با ما همراه شوید تا ببینید تغییرات ارزش ارز چه معنایی برای سرمایه گذاری شما دارد و چگونه باید آن را در تصمیم‌گیری‌های خود لحاظ کنید.

0 156

نوسانات ارز یکی از پیامدهای طبیعی سیستم « نرخ شناور ارز » است؛ سیستمی که در بیشتر اقتصاد های بزرگ جهان وجود دارد. چند فاکتور بنیادی و فنی روی نرخ مبادله هر ارز با ارز دیگر تاثیرگذار هستند. این فاکتورها عبارت‌اند از: عرضه و تقاضای نسبی دو ارز، کارایی اقتصادی، چشم‌انداز تورم، تفاوت‌ها در نرخ بهره، جریان‌های سرمایه، پشتیبانی فنی، سطوح مقاومت و غیره. این فاکتورها همواره در حال گذار هستند و در یک سطح باقی نمی‌مانند، به همین خاطر قیمت ارزها هم مدام در حال تغییر و نوسان است.

در حالی که اصولا ارزش ارز باید تحت تاثیر اقتصاد میزبان باشد، در بیشتر موارد شاهد وارون این روند هستیم و می‌بینیم که تغییرات بزرگ در قیمت ارزها میزان موفقیت اقتصادها را رقم می‌زند. در حقیقت اقتصاد به سان یک سگ و ارز به سان دم آن است و این سگ مدام برای رسیدن به دمش به دور خود می‌چرخد.

تاثیرات پردامنه ارز

با اینکه بالا و پایین شدن ارزش ارز تاثیرات گسترده‌ای بر اقتصاد دارد؛ بیشتر مردم توجهی به این مساله ندارند زیرا بیشتر بده بستان‌های خود را با ارز داخلی کشور انجام می‌دهند. مردم عادی تنها در صورت داشتن کارها و تراکنش‌های ویژه به نوسانات ارز توجه می‌کنند، کارهایی مانند سفر به خارج و پرداخت پول به داخل یا بیرون کشور.

یکی از باورهای نادرست رایج در میان مردم این است که هرچه ارز کشور نیرومندتر باشد بهتر است، زیرا برای نمونه سفر به کشورهای دیگر ارزان‌تر تمام می‌شود یا کالای خارجی را با قیمت کمتری می‌توان خرید. ولی حقیقت آن است که قدرت زیاد ارز یک کشور در بلند مدت تاثیرات نامناسبی روی اقتصاد آن کشور می‌گذارد چرا که توانایی رقابت را از صنایع گوناگون می‌گیرد و هزاران موقعیت شغلی را از بین می‌برد. در حالی که مردم از ضعیف بودن پول خوششان نمی‌آید، پول ضعیف برای اقتصاد یک کشور مزایای بیشتری دارد.

ارزش پول یک کشور در بازار تبادل ارز خارجی یکی از مهم‌ترین ابزارهای موجود در جعبه‌ابزار بانک‌ مرکزی آن کشور است. این ارزش همچنین در هنگام برگزیدن سیاست‌های پولی نقشی اساسی دارد. ارزش پول کشور به صورت مستقیم یا غیرمستقیم روی برخی از متغیرهای اساسی اقتصاد تاثیر دارد. این قیمت ممکن است در نرخ بهره وامی که قسط آن را می‌دهید نقش داشته باشد، درآمد شما از یک سرمایه گذاری را تغییر دهد، دورنمای شغل شما را عوض کند و حتی بر قیمت چیزهایی که از سوپرمارکت محل می‌خرید اثر بگذارد (پدیده‌ای که نمونه آن را در ایران شاهد هستیم).

تاثیر ارز بر اقتصاد

قیمت ارز روی برخی از جنبه‌های اقتصاد تاثیر مستقیم دارد؛ از جمله بر:

تجارت کالا

به مجموعه تجارت بین‌المللی یک کشور یعنی صادرات و واردات آن، تجارت کالا گفته می‌شود. هر چه پول کشور ضعیف‌تر باشد، صادرات بهتر انجام می‌شود و واردات گران‌تر تمام می‌شوند، در نتیجه به مرور زمان کسری تجارت کشور (عقب‌افتادگی سطح صادرات نسبت به سطح واردات) کاهش می‌یابد و مازاد کالاهای مصرفی بیشتر می‌شود.

فرض کنید شما یک صادر کننده امریکایی هستید و دو سال پیش هنگامی که نرخ مبادله €1=$1.25 بود، یک میلیون عدد از یک کالا را با قیمت $10 به فروشنده‌ای در اروپا فروخته‌اید. با توجه به نرخ مبادله‌ یورو – دلار، با یک نسبت ساده مشخص می‌شود که قیمت هر عدد از کالا برای خریدار اروپایی €8 تمام شده است. اکنون این خریدار بار دیگر می‌خواهد همان کالا را از شما بخرد. با توجه به اینکه ارزش دلار پایین آمده و هر دلار برابر با 1.35 یورو است، شما می‌توانید با فروش آن کالا با همان قیمت 10 دلار، به خریدار اروپایی یک تخفیف اضافه بدهید.

حتی اگر قیمت فروش شما به یورو برای هر کالا €7.50 باشد (که نسبت به بار قبل 6.25% تخفیف دارد)، با نرخ مبادله ارز کنونی، قیمت فروش شما برحسب دلار $10.13 است (هم تخفیف داده‌اید هم گران‌تر فروخته‌اید). در اینجا افت قیمت ارز داخلی کشور، توان رقابت شما را در بازارهای بین‌المللی افزایش داده است.

وارون این شرایط هم وجود دارد و نیرومند بودن پول یک کشور از توان رقابتی صادرات آن کشور می‌کاهد. ارز نیرومند از سوی دیگر واردات را هم ارزان‌تر می‌کند و در نتیجه کسری تجارت را بیش از پیش بالا می‌برد. مکانیزم خود تنظیمی در نهایت باعث می‌شود آن ارز تضعیف شود. ولی نکته‌ مهم اینجاست که پیش از ضعیف شدن ارز ممکن است بخش‌های صادراتی صنعت آسیب ببینند.

رشد اقتصادی

فرمول اصلی به دست آوردن GDP (تولید ناخالص داخلی) این است:

(GDP=C+I+G+(X−M

در این فرمول C = مصرف یا هزینه مصرف کننده. این متغیر بزرگ‌ترین رکن اقتصاد است.

G =هزینه‌‌ای که دولت می‌پردازد

(X-M) = واردات – صادرات ، یا همان خالص صادرات

این معادله نشان می‌دهد که هر چه خالص صادرات بالاتر باشد، GDP کشور بیشتر خواهد بود. همان طور که در بالا گفتیم، خالص صادرات با قدرت پول ملی نسبت عکس دارد.

جریان های سرمایه

سرمایه‌ خارجی عمدتا وارد کشورهایی می‌شود که از دولت‌ نیرومند، اقتصاد پویا و ارز پایدار برخوردارند. هر کشوری برای جذب سرمایه سرمایه‌گذاران خارجی می‌بایست تا جای ممکن پول ملی خود را پایدار کند. در غیر این صورت، زیان‌های احتمالی ناشی از کاهش ارز پول سرمایه‌گذاران آن سوی آب را از وارد کردن پول‌های خود به کشور منصرف می‌سازد.

جریان‌های سرمایه به طور کلی بر دو دسته هستند. سرمایه گذاری خارجی مستقیم (FDI) که در آن سرمایه‌گذاران خارجی بخشی از سهام شرکت‌های یک کشور را می‌خرند و یا در آن کشور تاسیساتی می‌سازند و سرمایه گذاری خارجی پورتفولیو (foreign portfolio investment) که در آن سرمایه‌گذاران خارجی اقدام به خرید، فروش و تجارت اوراق بهادار یک کشور می‌نمایند. شیوه FDI یکی از منابع اصلی تامین هزینه‌های اقتصاد کشورهای در حال رشد همچون چین و هند است.

دولت‌ها روش FDI را بر سرمایه گذاری پورتفولیو ترجیح می‌دهند زیرا در روش دوم، سرمایه‌ وارد شده به صورت پول همیشه در گردشی است که در صورت خراب شدن اوضاع، سرمایه‌گذار می‌تواند به راحتی آن را از کشور بیرون بکشد. این پدیده ‌‌‌«فرار سرمایه» نامیده می‌شود و هر رخداد منفی‌ می‌تواند آغازگر آن باشد. یکی از این رخدادها پیش‌بینی کاهش ارزش پول ملی کشور است.

تورم

کاهش ارزش پول در کشورهایی که واردات زیادی دارند می‌تواند به بروز «تورم وارداتی» منجر شود. یک کاهش ناگهانی 20% در ارزش پول ملی قیمت همه محصولات وارداتی را دسته‌کم 25% افزایش می‌دهد چرا که افت 20 درصدی به منزله افزایش 25 درصدی قیمت برای بازگشت به قیمت پیشین است.

نرخ بهره

همان گونه که پیش‌تر گفتیم، سطح نرخ مبادله ارز یکی از اصلی‌ترین فاکتورهایی است که بانک‌های مرکزی در هنگام تعریف سیاست‌های پولی خود به آن توجه دارند. برای نمونه، مارک کارنی (Mark Carney) رئیس پیشین بانک مرکزی کانادا در سپتامبر 2012 در یکی از سخنرانی‌های خود گفت که این بانک برای تعیین سیاست پولی خود نرخ مبادله دلار کانادا را در نظر می‌گیرد. وی همچنین گفت که قدرت همیشگی دلار کانادا یکی از دلایلی است که باعث شده سیاست‌های پولی این کشور برای مدت‌های مدید چنین سازگاری فوق‌العاده‌ای داشته باشد.

همان تاثیری که نیرومندی ارز یک کشور بر سنگین حرکت کردن چرخ دنده‌های اقتصاد آن کشور دارد، با سیاست‌های پولی سختگیرانه (نرخ بهره بالا) نیز به وجود می‌آید. اگر پول ملی توان زیادی داشته باشد، به کارگیری سیاست‌های سختگیرانه پولی می‌تواند جذب سرمایه‌های خارجی پورتفولیو را با مشکل روبه‌رو سازد چرا که سرمایه‌گذاران خارجی همواره به دنبال پرسودترین گزینه‌ها برای سرمایه گذاری هستند؛ مساله‌ای که خود ارزش پول ملی را بیش از پیش بالا می‌برد.

تاثیر ارزها در جهان: نمونه‌ها

بازار جهانی فارکس (Forex – بازار مبادله‌ی ارزهای خارجی) تا به امروز بزرگ‌ترین بازار مالی در جهان بوده و با حجم تجارت بیش از 5 تریلیون دلار، از بازارهایی همچون سهامداری، بورس و کالا جلوتر است. با وجود این حجم هنگفت بازرگانی، ارزها معمولا در صفحه‌ی نخست روزنامه‌ها قرار نمی‌گیرند. گاهی این ارزها با سرعت زیاد بالا و پایین می‌روند، به گونه‌ای که می‌توان پژواک آن را در جای جای جهان احساس کرد. در اینجا به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم:

بحران آسیایی سال‌های 1997-98

یکی از بزرگ‌ترین آفت‌هایی که باعث تضعیف اقتصاد شد، بحران آسیایی (Asian crisis) بود که در اثر جابه‌جایی‌های نامناسب ارزی به وجود آمد. بحرانی که سرآغاز آن افت ارزش بات (baht) تایلند در جولای 1997 بود. آنچه که زمینه‌ساز کاهش قیمت بات شده بود، پیش‌بینی‌های بسیار بد انجام شده درباره‌ی پول ملی تایلند بود که بانک مرکزی این کشور را مجبور کرد پشتوانه‌ دلار امریکا را از بات بردارد و این ارز را شناور نماید. این رخداد جرقه‌ یک فروپاشی مالی بود که به مانند آتشی افسارگسیخته خیلی زود اقتصاد کشورهای همسایه را دربرگرفت؛ کشورهای اندونزی، مالزی، کره جنوبی و هنگ کنگ. آتشی که ارز بات به اقتصادهای همسایه انداخت باعث رکود شدیدی در آن‌ها شد، به گونه‌ای که بسیاری شرکت‌ها ورشکست شدند و بورس‌ها سقوط کردند.

ارزش پایین یوآن چین

چین ارزش پول ملی خود را نزدیک به یک دهه از 1994 تا 2004 پایدار نگه داشت و در این مدت توانست به لطف پایین بودن ارزش پول خود به یک غول صادر کننده تبدیل شود. این رویکرد چین صدای برخی کشورها از جمله امریکا را درآورد. آن‌ها شکایت داشتند که چین برای نیرومند ساختن موتور صادرات خود ارزش پولش را به شکلی مصنوعی پایین نگه داشته است. از آن زمان تاکنون چین اجازه داده ارزش یوآن با آهنگی ثابت افزایش یابد و از نسبت هشت با دلار در سال 2005 به نسبت 6 (در ازای یک دلار) در سال 2018 برسد.

ناپایداری ین ژاپن از 2008 تا میانه 2013

ین ژاپن در بازه زمانی بین 2008 تا 2013 یکی از ناپایدارترین ارزهای جهان بود. ین ژاپن که از سال‌ها پیش به خاطر سیاست نرخ بهره نزدیک به صفر ژاپن یکی از ارزهای مورد علاقه بازرگانان وام گیرنده بوده، از آگوست 2008 و در پی تشدید اعتبارات مالی در جهان بیش از پیش مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفت. این سرمایه‌گذاران برای پرداخت وام‌هایی که برحسب ین گرفته بودند به سمت خرید گسترده ارز ژاپن روی آوردند. به این ترتیب تا ژانویه 2009 در مدت 5 ماه، ین ژاپن نسبت به دلار امریکا 25% محبوبیت بیشتری پیدا کرد. در همین هنگام، شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن، رویکردهای انگیزشی پولی و برنامه‌های انگیزشی مالی را به اجرا درآورد که به آن آبه‌ نومیکز (Abenomics) می‌گویند. این برنامه ها باعث شد در پنج ماه نخست سال، ین ژاپن کاهش 16 درصدی پیدا کند.

کابوس یورو (2010-12)

نزدیک به یک دهه قبل؛ بدهی سنگین کشورهای یونان، پرتغال، اسپانیا و ایتالیا نگرانی‌هایی را به وجود آورده بود که شاید این کشورها مجبور به ترک اتحادیه اروپا شوند. این نگرانی‌ها ارزش یورو را ظرف هفت ماه 20% کاهش داد و آن را از سطح 1.51 در دسامبر 2009 به 1.9 در ژوئن 2010 رساند. پس از آن یک مهلت برای یورو به وجود آمد تا سال بعد همه زیان‌های خود را بازیابد؛ ولی این مهلت دیری نپایید و بازگشت نگرانی ها درباره اقتصاد اروپا و یورو باعث شد این واحد پول از می 2011 تا جولای 2012 رکود 19 درصدی را تجربه کند.

یک سرمایه‌گذار از چه راه‌هایی می‌تواند از نوسانات ارز به سود برسد؟

سرمایه گذاری در خارج

اگر ساکن امریکا هستید و می‌خواهید سرمایه گذاری کنید و باور دارید که دلار امریکا در سرازیری است، می‌توانید در بازارهای نیرومند دیگر کشورها سرمایه گذاری کنید زیرا با افزایش اقبال ارز این کشورها سود شما بیش از پیش خواهد بود. برای نمونه شاخص معیار کانادا (به نام TSX Composite) را در دهه‌ نخست هزاره‌ کنونی در نظر بگیرید. در حالی که شاخص S&P 500 در این دهه عملا صاف است، TSX در مجموع برحسب دلار کانادا سود در بازه به ارمغان آورده است. ولی اگر در این یک دهه شمار زیادی از سرمایه‌گذاران به جای دلار امریکا، دلار کانادا را برمی‌گزیدند ، این سود برای سرمایه‌گذاران امریکایی تقریبا دو برابر می‌شد و به مجموع 137% یا سالانه 9% می‌رسید.

سرمایه گذاری در شرکت‌های چندملیتی امریکا

امریکا بیشترین شرکت‌های چندملیتی را در میان کشورهای جهان دارد. بسیاری از این شرکت‌ها بخش بزرگی از درآمد خود را از کشورهای دیگر به دست می‌آورند. هرچه دلار ضعیف‌تر شود درآمد این شرکت‌های بین‌المللی بیشتر می‌شود. به این ترتیب هرچه اسکناس پشت سبز امریکایی ضعیف‌تر شود، قیمت‌ها در بورس بالاتر می‌رود.

خودداری از گرفتن وام‌های کم بهره‌ با ارز خارجی

گرفتن وام برحسب ارزهای دیگر (جز دلار) از سال 2000 مساله‌ی قابل توجهی نبوده زیرا امریکا همواره نرخ‌‌های سود بانکی را پایین نگه داشته است. ولی به تازگی این پدیده در حال گسترش است چرا که نرخ‌های سود در حال بالا رفتن هستند و ممکن است حتی در آینده رکورد بزنند. در چنین شرایطی آن دسته از سرمایه‌گذارانی که برای گرفتن وام‌ از کشورهای دیگر با بهره کمتر وسوسه شده‌اند، بهتر است سرنوشت کسانی را که در سال 2008 برحسب ین وام گرفته بودند به خاطر بسپارند. درسی که از آن ماجرا باید گرفت این است: هرگز با یک ارز خارجی که امکان محبوب‌تر شدن (و افزایش ارزش) دارد وام نگیرید؛ به ویژه هنگامی که ریسک مبادله آن را نمی‌دانید یا امکان پوشش دادن آن را ندارید.

پوشش ریسک ارز

حرکت ارز به سمت مخالف می‌تواند تاثیر چشمگیری روی امور مالی شما داشته باشد؛ به ویژه اگر در برابر تغییرات شدید فارکس (بازار مبادله ارز) آسیب‌پذیر باشید. برای پوشش دادن ریسک ارز گزینه‌های زیادی وجود دارد؛ از جمله قراردادهای آتی ارز، ایجاد شرایط ارزی و صندوق‌های چندجانبه‌ی مبادله ارز مانند تراست یورو (Euro Currency Trust ) یا FXE و تراست ین ژاپن CurrencyShares (FXY). اگر می‌خواهید شب راحت بخوابید باید به فکر پوشش ریسک ارز با یکی از این روش‌ها باشید.

حرف آخر

نوسانات ارزی می‌تواند تاثیرات گوناگونی در پی داشته باشد. تاثیراتی که دامنه آن نه تنها به اقتصاد داخلی بلکه گاه به اقتصاد جهانی می‌رسد. سرمایه‌گذاران می‌توانند از این نوسانات به سود خود بهره گیرند. برای این مهم آن‌ها می‌توانند هنگامی که دلار ضعیف است در کشورهای دیگر یا شرکت‌های چندملیتی سرمایه گذاری کنند. با توجه به اینکه جابه‌جایی‌های ارزی می‌توانند ریسک به همراه داشته باشد، بهتر است کسانی که به میزان زیادی تحت تاثیر فارکس هستند؛ با ابزارهای پوششی موجود این ریسک را پوشش دهند.

منبع

 

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.