بانک‌های مرکزی چگونه عرضه‌ی پول را کنترل می‌کنند

اگر اقتصاد را مانند بدن یک انسان فرض کنیم، قلبش بانک مرکزی خواهد بود. همانطور که قلب به کل بدن خون پمپاژ می‌کند، بانک مرکزی هم به اقتصاد پول پمپاژ می‌کند تا سلامت و رشد آن را تضمین کند. اقتصادها گاهی پول کمتر و گاهی پول بیشتری نیاز دارند. در این مقاله روش کنترل کیفیت عرضه‌ی پول در گردش را بررسی می‌کنیم.

0 232

روش‌هایی که بانک‌های مرکزی جهت کنترل کیفیت عرضه‌ی پول استفاده می‌کنند به موقعیت و قدرت آن بانک بستگی دارد. بانک مرکزی ایالات متحده فدرال رزرو (Federal Reserve) نام دارد که اغلب به شکل Fed شناخته می‌شود. بانک‌های مهم دیگر در جهان شامل بانک‌ مرکزی اروپا، بانک ملی سوییس، بانک انگلستان، بانک خلق چین و بانک ژاپن هستند.

چرا حجم پول حائز اهمیت است؟

حجم یا کمیت پول در گردش در یک اقتصاد، بر روندهای اقتصادی خرد و کلان تاثیر می‌گذارد. تزریق پول رایگان و آسان در سطح خرد یعنی افراد پول بیشتری خرج خواهند کرد و راحت‌تر می‌توانند وام‌های شخصی، خودرو و مسکن بگیرند.

مقدار پول در گردش در سطح کلان بر رشد محصولات خانگی، رشد کلی، نرخ سود و نرخ بیکاری تاثیر می‌گذارد. بانک‌ مرکزی حجم پول در گردش را برای رسیدن به اهداف اقتصادی و تاثیر بر سیاست پولی کنترل می‌کند.در این مقاله به برخی از روش‌های رایج بانک‌های مرکزی برای کنترل حجم پول در گردش می‌پردازیم.

چاپ پول بیشتر

از آن جایی که دیگر هیچ اقتصادی در بند استاندارد طلا (Gold Standard) نیست، بانک‌های مرکزی می‌توانند مقدار پول در گردش را توسط چاپ پول افزایش دهند. بانک‌های مرکزی می‌توانند هر قدر که بخواهند پول چاپ کنند؛ اگرچه این کار پیامدهایی نیز دارد. چاپ پول بر میزان تولید تاثیر نمی‌گذارد، چون پول با چاپ بیشتر بی‌ارزش می‌شود و از آنجایی که این کار باعث تورم نیز می‌شود، هیچگاه اولین گزینه‌ی بانک‌ها نخواهد بود.

تعیین الزام سرمایه‌

یکی از روش‌های اساسی مورد استفاده‌ی بانک‌های مرکزی برای کنترل حجم پول در یک اقتصاد، الزام داشتن سرمایه (Reserve Requirement) است. بانک‌های مرکزی موسسات مالی را ملزم به نگه‌داری مقدار مشخصی از سرمایه در مقابل مقدار حساب‌های تراکنشی خالص می‌‌کنند. بنابرین همیشه مقدار مشخصی از سرمایه نگه داشته می‌شود و به گردش نخواهد افتاد. مثلا فرض کنید بانک مرکزی الزام سرمایه را روی 9 درصد قرار داده است. اگر بانکی کلا 100 میلیون دلار داشته باشد، باید 9 میلیون از آن را برای رعایت قانون الزام سرمایه کنار بگذارد و به گردش نیندازد و مابقی 91 میلیون دلار را به گردش وارد کند.

پست های مرتبط

وقتی بانک مرکزی بخواهد پول بیشتری در اقتصاد به گردش بی‌افتد، این الزام سرمایه را کاهش می‌دهد. یعنی بانک می‌تواند پول بیشتری بیرون بفرستد. اگر هم بخواهد پول در گردش اقتصاد را کاهش دهد الزام سرمایه را بالا می‌برد. این یعنی بانک‌ها پول‌ کمتری منتشر می‌کنند و وام‌های کمتری هم خواهند داد.

در ایالات متحده موسسات مالی و اعتباری کوچک که تا 15.5 میلیون دلار دارایی داشته باشند از الزام سرمایه معاف هستند. موسسات متوسط هم که بین 15.5 تا 115.1 میلیون دلار سرمایه دارند باید 3 درصد از اعتبارات خود را نگه دارند. موسسات بزرگ با سرمایه بیشتر از 115.1 میلیون دلار هم ملزم به نگه‌داری 10 درصد اعتبارات خود هستند.

تاثیرگذاری بر نرخ سود

بانک‌های مرکزی در بسیاری از موارد نمی‌توانند نرخ‌ سود وام‌هایی مثل وام مسکن، وام خودرو و وام‌های شخصی را به طور مستقیم تعیین کنند. بانک مرکزی ابزارهای مشخصی برای نزدیک‌ کردن نرخ سودها به سطح مطلوب در اختیار دارد. به عنوان مثال، بانک مرکزی کلید نرخ بهره (نرخ بهره‌ای که بانک مرکزی برای اعطای وام به بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری از آن استفاده می‌کند) را در اختیار دارد. وقتی بانک‌ها بخواهند با نرخ پایین‌تری از بانک مرکزی وام بگیرند، باید توسط کاهش هزینه‌ی وام‌ها به مشتریان خود از این مراحل عبور کنند. نرخ‌های سود پایین‌تر موجب افزایش درخواست وام می‌شود و این موجب افزایش پول در گردش می‌شود.

ورود به عملیات‌های بازار آزاد

بانک‌های مرکزی توسط خرید و فروش اوراق بهادار دولتی از طریق فرآیندی با نام عملیات‌های بازار آزاد بر مقدار پول در گردش تاثیر می‌گذارند. وقتی بانک مرکزی به دنبال افزایش حجم پول در گردش باشد، اوراق بهادار دولتی را از بانک‌ها و موسسات خریداری می‌کند تا دارایی آنان را آزاد کند و پول بیشتری برای وام دادن داشته باشند. این بخشی از سیاست پولی گسترش یا کاهش پول است که نرخ بهره را در اقتصاد پایین می‌آورد. هنگامی که بانک مرکزی بخواهد پول را از اقتصاد بیرون بکشد برعکس این کار را انجام می‌دهد. بانک مرکزی در ایالات متحده از عملیات‌های بازار آزاد برای رسیدن به نرخ سود فدرال استفاده می‌کند. نرخ سود فدرال یعنی نرخ سود وامی که بانک‌ها و موسسات اعتباری به یکدیگر می‌دهند. این نرخ سود توسط مذاکرات دوطرفه انجام می‌شود و میانگین آن‌ها نرخ سرمایه‌ی فدرال خواهد بود. نرخ سرمایه‌ی فدرال هم به نوبه‌ی خود بر سایر نرخ‌ سودها تاثیر می‌گذارد. عملیات‌های بازار آزاد ابزاری گسترده و رایج برای تاثیر بر بازار هستند.

معرفی برنامه‌ی تسهیل کمّی

بانک‌ مرکزی در شرایط وخیم اقتصادی یک قدم فراتر از عملیات‌های بازار آزاد می‌گذارند و برنامه‌ی تسهیل کمّی را به وجود می‌آورد. بانک مرکزی در این برنامه پول چاپ می‌کند و از آن برای خرید درایی و اوراق بهاداری مانند اوراق قرضه‌ی دولتی استفاده می‌کند. این پول با پرداخت در عوض خرید دارایی‌ها توسط بانک مرکزی، به سایر بانک‌ها وارد می‌شود. با ورود این پول‌ها سرمایه‌ی بانک‌ها بیشتر می‌شود که به ارائه‌ی وام‌های بیشتر و کمک به کاهش بلندمدت نرخ سود و تشویق به سرمایه‌گذاری منجر می‌شود. پس از بحران اقتصادی سال‌های 2007 و 2008، بانک مرکزی انگلستان و بانک مرکزی آمریکا برنامه‌های تسهیل کمّی را اجرا کردند. بانک مرکزی اروپا و بانک ژاپن هم به تازگی برنامه‌های خود را برای تسهیل کمی معرفی اعلام کرده‌اند.

سخن آخر

بانک‌های مرکزی برای تضمین سلامت اقتصاد یک ملت تلاش می‌کنند. یکی از روش‌های سالم نگه‌ داشتن اقتصاد یک ملت کنترل پول در گردش در اقتصاد است. کنترل پول در گردش توسط تاثیرگذاری بر نرخ سود، ایجاد الزام سرمایه و شرکت در عملیات‌های بازار آزاد و… انجام می‌شود. نگه داشتن مقدار صحیح پول در گردش برای سلامت و پایداری یک اقتصاد ضروری است.

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.