تهدیدات، فرصت‌ها و چالش‌های بانکداری باز (بخش اول)

در این مقاله با مرور زیرساخت‌ها و مبانی بانکداری باز و مرور اطلاعات و آمار کشورهای دارای تجربه در زمینه این عرصه از فینتک و با نگاهی به شرایط بومی کشورمان ایران سعی کرده‌ایم فرصت‌ها و چالش‌های بانکداری باز در ایران را مورد بررسی قرار داده و پیشنهاداتی برای ورود به این عرصه ارائه کنیم.

0 131

مقدمه:

بانکداری باز نسل بعدی یا به عبارت دیگر تحولی در آینده سیستم بانکداری است که تحت تاثیر فینتک و تغییر دیدگاه‌های سنتی به روش نگهداری اطلاعات، مدیریت آن‌ها و مسئولیت بانک و مشتری شکل گرفته و اجرایی خواهد شد. این تغییر در روش از طریق ارائه API های مناسب و مدیریت شده‌ای است که به مجموعه‌های خارج از بانک و همچنین شریک‌های استراتژیک این موسسات مالی اجازه می‌دهد با دسترسی‌های بهتر محصولات متنوع و خلاقانه‌ای را ایجاد کنند که علاوه بر بهبود فضای کلی کسب و کار و به طبع آن گردش مالی بیشتر برای بانک‌ها باعث کاهش هزینه‌های بخشی از خدمات ارائه شده توسط بانک‌ها شده و همچنین مشتریان بانک‌ها نیز خدمات بهتر و بهینه‌تری دریافت خواهند کرد. البته بانک‌ها طبیعتا می‌توانند به عنوان بخشی از مدل کسب و کاری خود، کسب درآمد از ارائه این خدمات یا حداقل سطوح ویژه‌ای از این خدمات را در نظر داشته باشند.

بانکداری باز همان‌ گونه که پیش‌تر گفته شد، بیش از اینکه یک چالش فنی و مساله طراحی باشد، دارای نیازهای تدوین قانونی، تهیه زیرساخت و البته فرهنگ‌سازی است. یعنی از نقطه نظر فنی مشکلی برای ساخت API های بانکداری باز وجود ندارد و در واقع ما تمام تکنولوژی‌های این مفهوم را در حال حاضر در اختیار داشته و در حال استفاده از آن‌ها در بخش‌های دیگری از دنیای اینترنت هستیم و آنچه اجرای مفید آن در ایران و برخی دیگر از کشورها به تاخیر انداخته است مشکلات غیر فنی است که می‌توان بعضی از آن‌ها را به صورت زیر مرتب نمود:

  • آماده نبودن بسترهای سازمان‌ها
  • عدم پذیرش لازمه‌های بانکداری باز توسط مدیران سازمانی
  • عدم وجود قوانین لازم یا وجود قوانین مخالف و متضاد با تغییر رویکرد در بانکداری
  • عدم وجود فرهنگ و آموزش‌های لازم برای مشتریان و عامه مردم
  • عدم وجود زیرساخت‌های درون سازمانی و قواعد/ بخشنامه‌های پیشرو و آینده‌نگرانه برای بسترسازی بانکداری باز

این مشکلات باعث می‌شوند پیشرفت این جنبه فینتک به تعویق بیفتد که طبیعتا ضرر و آسیب‌های آن در مرحله اول به بانک و بعد به مشتریان خواهد رسید زیرا تحقق بانکداری باز یک رویکرد جهانی است که در صورت عدم وفق با این تغییر، آسیب‌های وارده از طرف رقبا می‌تواند موجب حذف و از بین رفتن بانک یا موسسه مالی شود.

با همه این موارد و با توجه به نکاتی که در مورد مدیریت داده و ساختارهای مدیریتی و اکوسیستم در بانکداری باز در مقالات قبلی گفته شد در این مقاله قصد داریم با توجه به نکاتی که ساخت زمینه بانکداری باز را فراهم می‌کنند، به نکات مثبت و منفی و چالش‌های پیش روی بانکداری باز بپردازیم.

فرصت‌ها در بانکداری باز

گسترش اینترنت و افزایش ضریب نفوذ آن منجر به افزایش سطح دسترسی مردم به اطلاعات شده است. در ابتدا داده‌ها به طور اختصاصی بر روی صفحات وب و سایت‌های شخصی افراد یا شرکت‌ها در دسترس قرار داشتند و یا دارای طبقه بندی عمومی بودند که به موجب آن دولت‌ها بخشی از اطلاعات را بر روی سایت‌های خود در اختیار عموم می‌گذاشتند و این اطلاعات برای همه قابل دسترسی البته به صورت کپی بودند. با تجاری شدن اینترنت و ورود کسب و کارها به این فضا تحول مرحله دوم رخ داد و آن رواج داده‌های طبقه مشارکتی بود که به موجب آن شرکت‌ها به برخی از شرکای مهم و کلیدی خود اجازه می‌دادند اطلاعاتی مانند ساعت پروازها، قیمت بلیت‌ها، رزرواسیون هتل و غیره را بر روی پلتفرم و سایت‌های خود منتشر کنند. با گسترش شبکه‌های اجتماعی و همچنین افزایش شرکا، برخی تغییرات قانونی ضد انحصار اطلاعات و خدمات و ورود شرکت‌های جدید و علاوه بر این تمایل مشتریان برای مقایسه قیمت‌ها و خدمات روش‌های جدید و قوانین متفاوتی برای اشتراک اطلاعات به وجود آمد. با این حال و با وجود تمامی پیشرفت‌ها خدمات بانکی و مالی در همان سطح قدیمی خود باقی مانده بودند (و در کشور ما باقی مانده‌اند).

با پیشرفت و تغییرات در اینترنت و ظهور نسل دوم وب و گسترش شبکه‌های اجتماعی که هم‌زمان با پیشرفت قابل توجه توان پردازش و نگهداری اطلاعات و بهبود الگوریتم‌های هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی و Deep Learning رخ داد دولت‌ها و حتی مردم نسبت به امنیت اطلاعات و نحوه استفاده سازمان‌ها از این اطلاعات حساسیت‌های بیشتری پیدا کردند که در نهایت با افشای نشت اطلاعات چند باره اطلاعات توسط فیسبوک و استفاده از اطلاعات کاربران توسط موسسه Cambridge Analytica و وقایع مشابه آن در بسیاری از کشورها منجر به تهیه قوانین مترقی حفاظت از داده و کنترل این اطلاعات شد. در ایران نیز موارد از این دست بسیار مورد توجه بوده‌اند و چندین بار نیز به دلایل متفاوتی این مساله تبدیل به یک چالش شده است ولی هر بار بدون توجه به عدم وجود قوانین کافی و با اقدامات علی الراس و بعضا سلیقه‌ای از مسایل گذر کرده‌ایم که آسیب‌هایی نیز در پی داشته است.

از جمله قوانین موثر و قدرتمند در زمینه مدیریت اطلاعات و حفظ آن می‌توان به قانون GDPR در اروپا اشاره کرد. برخی از مهم‌ترین نکات این قانون که بسیار به تحقق بانکداری باز نیز کمک خواهند کرد عبارتند از:

  • اشخاص در این قانون مجاز هستند اطلاعات شخصی خود را با هر فردی که بخواهند آزادانه به اشتراک بگذارند.
  • اشخاصی که اطلاعات خود را به اشتراک می‌گذارند باید رضایت خود از اشتراک‌گذاری داده‌ها را به صراحت اعلام و تائید کنند. به عبارتی اشخاص باید نسبت به تمام جنبه‌های این به اشتراک‌گذاری آگاه باشند.
  • این اطلاعات به اشتراک گذاشته شده تنها می‌توانند برای مصارفی که از قبل مشخص شده‌اند مورد استفاده قرار بگیرند و استفاده از آن‌ها برای مصارف دیگر مجاز نیست.

این قوانین همان گونه که دیده می‌شود به وضوح کنترل اطلاعات و مدیریت آن را در اختیار فرد قرار می‌دهد که به نوعی همان ویژگی است که در بانکداری باز به شدت بر آن تاکید می‌شود. همچنین حقی برای این فرد قایل می‌شود مبنی بر اینکه اطلاعات تنها برای موارد گفته شده قابل استفاده هستند و این یعنی استفاده از اطلاعات مشتریان بانک برای موارد مشخص ممکن هستند و هر کس از اطلاعات به اشتراک گذاشته شده از طریق API بانکداری باز توسط مشتری برای مصارفی غیر خواسته‌های مشتری استفاده کند مجرم محسوب خواهد شد. البته اتحادیه اروپا به این قوانین اکتفا نکرده و رهنمود خدمات پرداخت PSD2 را نیز تدوین و منتشر کرده است. (Europian Commision, 2015))

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.