بررسی تاریخچه پول-بخش اول

در این مقاله که مقدمه‌ای بر بررسی مفاهیم بلاک چین و رمز ارزها است (که در مجموعه‌های بعدی مقالات می‌آیند) به بررسی پول به عنوان یک مفهوم بنیادی در خدمات مالی، اقتصاد و فینتک پرداخته‌ایم. در این راه‌گذار نوین از نگاهی به سیر تاریخی پول استفاده برده‌ایم تا مشخص کنیم که اساسا تکنولوژی بلاک چین اگر چه دارای مفاهیمی غامض و پیچیده از نظر فنی است، اما زیربنا و بنیاد آن همان مسائلی هستند که پیش از این به طور کلاسیک در سیستم‌های مالی و اقتصادی وجود داشته‌اند و به دلیل ضعف تکنولوژی انسان تلاش کرده است با ساختن راه‌هایی جنبی از این مشکلات فرار کند.

0 155

برای مطالعه بخش بعدی این مقاله اینجا کلیک کنید.

از مسائل دیگری که در این مقاله مورد بحث قرار می‌گیرد انواع مختلف پول و ارز از نوع سنتی فیات یا ارز اعتباری (حکمی) تا رمز ارزها می‌باشد.

در انتها نیز نگاهی مختصر به دیدگاه و استراتژی که بانکداری و موسسات مالی و قانون‌گذاران باید در برابر این تکنولوژی جدید اتخاذ نمایند انداخته‌ایم.

مقدمه:

پول شاید پایه‌ای‌ترین مبنا و مفهوم در اقتصاد باشد که یکی از ستون‌های هر جامعه و مهم‌تر از آن تمدن است. پول پایه و اساس فینتک، بانکداری، سرمایه‌داری و همواره محل بحث فلاسفه بوده است.

از نقطه نظر واژه شناسی، تقریبا شکی نیست که اصل واژه سکه، چکه بوده است که واژه‌ای فارسی از زمان هخامنشیان است. همچنین اغلب واژه شناسان از جمله دهخدا کلمه پول را مشتق از اوپولوس یا بولوس یونانی می‌دانند که از زمانی ساسانیان در زبان فارسی رایج بوده است.

خواننده باید به خصوص در شرایط امروز به تفاوت بین واژه‌های پول (Money) و ارز (Currency) آگاهی داشته باشد. پول دارای ارزش ذاتی و همچنین فرم‌های مختلف است درحالی که ارز مشتق از واژه‌ی Current، دارای فرم فیزیکی و ارزش غیرذاتی متغیر است. به معنای دیگر ارزش یک دلار ممکن است امروز نسبت به فردا متفاوت باشد و بتوان با یک دلار مقدار متفاوتی از یک کالای به خصوص (به طور مثال طلا) را خریداری کرد. ضمن اینکه پول واژه‌ای است که (همان طور که در ادامه خواهیم دید) به انواع مختلف تقسیم‌بندی می‌شود که ارز یک نوع از این انواع است.

پول در گذر تاریخ:

هر چند تاریخچه داد و ستدهای تهاتری به بیش از یکصد هزار سال می‌رسد، که به نحو موثری از عمر تمدن در تاریخ بشر بیشتر است، با این حال رواج تهاتر و مبادله کالا به کالا در دوران تمدن انسان و با تقسیم وظایف در جوامع انسانی و درک نیاز به کالاهایی که تولید آن‌ها در اختیار دیگری است، افزایش می‌یابد که به نوعی سنگ بنای اقتصاد نیز می‌باشد. به عبارت دیگر زمانی که انسان فهمید به کالاهای در اختیار دیگران نیاز دارد و همچنین نیازی به کالاهای تحت مالکیت او وجود دارد که ممکن است در تفاوت با مورد قبل باشد، به درک اولیه از مفهوم عرضه و تقاضا دست یافت که مبنای ارزش گذاری کالا در اقتصاد آزاد می‌باشد.

اما واضح است که سیستم مبادله کالا به کالا در صورت عدم وجود روشی برای ارتباط مکانیزه کالاها با یکدیگر و مسیریابی اتوماتیک (آنگونه که در مقالات آینده اشاره خواهد شد)، روشی الکن است. به طور مثال اگر فردی صاحب کالای A باشد و به کالای B نیاز داشته باشد که در اختیار فرد دومی است که نیاز به کالای A ندارد، برای تامین نیاز هر دو فرد لازم است که همواره فرد سومی وجود داشته باشد که باعث پیچیده شدن روند معاملات خواهد شد.

با بروز مشکلات در سیستم تهاتر اولین نمودهای ابزار مبادله که پول کالایی بودند اختراع شدند. پول کالایی یک کالای مورد قبول همگان است که نقش حامل ارزش را بازی می‌کند. این کالاها باید مورد طلب عامه باشند، ارزش داشته باشند، بادوام، قابل حمل و قابل ذخیره سازی و نگه‌داری طولانی باشند. از انواع پول های کالایی می‌توان به پوست حیوانات و چوب اشاره کرد.

در بین پول های کالایی مورد ویژه‌ای وجود داشت که تبدیل به یکی از مهم‌ترین اختراعات بشر یعنی پول شد. فلزات و به خصوص طلا که زمانی به عنوان پول کالایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند تحت تاثیر به وجود آمدن حکومت‌ها برای ضرب سکه مورد استفاده قرار گرفتند که تا چند هزار سال فرم اصلی پول را شکل داد.

استفاده از طلا به عنوان حامل ارزش را از چند منظر می‌توان بررسی کرد، اولا طلا از جمله معدود فلزاتی است که در طبیعت به صورت خالص و نه کانی یافت می‌شود و بنابراین در صورت کشف نیاز به طی مراحل خاصی برای استخراج یا تخلیص ندارد. همچنین کمیاب بودن طلا و ظاهر زیبای آن باعث شده بود که منحصر به قشر خاص شود و بنابراین به عنوان نمود بزرگی و ارجمندی ارزش آن افزوده شد. علاوه بر این موارد فلزات به راحتی قابل ذوب و شکل دهی بودند که آن‌ها را نسبت به سایر مواد طبیعی در دسترس انسان برای ضرب سکوک برتر می‌ساخت. به این ترتیب فلزات و به طور اخص طلا دارای ارزش ویژه اقتصادی شدند و این در حالی بود که در تمام دوران‌های گذشته انسان به جز تزئین هیچ استفاده ویژه دیگری برای طلا نیافته بود، به عبارتی طلا نه قابل خوردن بود، نه انسان را گرم نگاه می‌داشت، نه به دلیل کمیاب و نرم بودن می‌توان از آن سلاح ساخت. این نکته از آن نظر مهم است که درک کنیم ارزش ذاتی یک کالا در کنار عرضه و تقاضا توسط مقبولیت عام آن تعیین می‌شود که همان‌طور که خواهیم دید اساس ارزش گذاری پول اعتباری یا فیات است.

با ظهور چاپ و نشر اسکناس و همچنین بالا رفتن قیمت فلزات که باعث می‌شد ارزش فلز به کار رفته در سکه از ارزش سکه ضرب شده بالاتر باشد، سکه به مرور از سیستم اقتصادی بسیاری از کشورها کنار گذاشته شد یا به سمت فلزات کم ارزش‌تر یا سکه‌های کم وزن‌تر تغییر کرد.

با این حال باور غلط و نظر برخی اقتصاددانان در مورد ارزش پول باعث شد تا همچنان ارزش پول به فلزات گرانبها و به خصوص طلا گره بخورد به عبارت دیگر طلا پشتوانه پول مورد انتشار توسط حکومت‌ها بود. پس از جنگ جهانی دوم و با تضعیف اقتصاد اروپای سوخته در جنگ، عملا آمریکا که به دلیل بعد مسافت و جغرافیای استراتژیک از صدمات جنگ عمدتا مصون مانده بود با اقتصادی که نسبت به اغلب کشورهای جهان قدرت بیشتری داشت، دلار را به عنوان ارز رسمی مورد استفاده در مبادلات جهانی مطرح کرد. یکی از دلایل ضرورت این امر بروز دوباره مشکلات جا به جایی ارزهای مختلف کشورها بود که در دوره تهاتر نیز به وجود آمده بود، زیرا با بهبود حمل و نقل، رواج مصرف گرایی و پیشرفت تکنولوژی امکان دریافت و ارسال کالا از اقصی نقاط دنیا فراهم شده بود در حالی که نیاز به ارزهای همه کشورها وجود نداشت.

دلار تا سال ۱۹۷۱ دارای پشتوانه طلا بود. در این زمان و با بالا گرفتن مباحث حول وجود واقعی مقادیر لازم طلا برای پشتوانه دلارهای چاپ شده توسط دولت آمریکا و به خصوص پرسش‌های دولت آلمان در این مورد، دولت آمریکا اعلام کرد طلا را از سیستم اقتصادی ضرب و انتشار پول خود حذف کرده است و دیگر دلار پشتوانه‌ای از جنس فلز طلا ندارد. (Meier, 1982))

در حال حاضر تقریبا تمام ارزهای منتشر شده توسط کشورها از نوع فیات و یا اعتباری است. به عبارتی اعتبار پول هر کشور توسط اعتماد مردم آن کشور به دولت حاکمه و اعتبار دولت نزد مردم گره خورده است. طبیعی است که چنین رویکردی تغییرات مهمی را در پی دارد و روند چندین هزار ساله را تغییر داده است. در یک پول یا ارز اعتباری تزلزل های دولت به تنهایی می‌تواند اقتصاد را دچار بحران کند. اما تجربه بحران‌های اتفاق افتاده برای آمریکا نشان داده است پول اعتباری از نقطه نظر پایداری برای دولت‌های قوی بسیار کارکرد بهتری دارد و علی رغم اینکه بحران اقتصادی دهه قبل آمریکا عمیق‌تر از بحران‌های پیشین بوده است اما ارزش پول این کشور کمتر دچار سقوط شده است زیرا اعتبار دولت این کشور نزد مردم آن آسیب ندیده است که این شرایط درباره پول با پشتوانه فلزات صادق نیست و ارزش این پول در دوران‌های بحران بسیار تغییر می‌کند.

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.