اجاره چیست؟

در این بخش از واژه نامه حسابداری، به بررسی مفهوم اجاره مالی و انواع آن (عملیاتی و سرمایه) می‌پردازیم. در ادامه اجاره عملیاتی و اجاره سرمایه و معیارهای حسابداری آن‌ها را باهم مقایسه خواهیم کرد. همچنین به بررسی مزایا و معایب اجاره دهی، نمونه و مراحل حسابداری اجاره‌ای می‌‌پردازیم.

0 195

اجاره قراردادی است که بر اساس آن صاحب ملک یا دارایی به دیگری اجازه می‌دهد تا در ازای یک چیز دیگر مثل پول یا سایر دارایی‌ها از آن ملک یا دارایی استفاده کند. دو مورد از رایج‌ترین انواع اجاره‌ها در حسابداری اجاره‌های عملیاتی و اجاره‌های مالی (اجاره‌های سرمایه‌ای) هستند. در این مقاله اصول پایه‌ای حسابداری اجاره‌ای را گام‌به‌گام به شما توضیح می‌دهیم.

مقایسه اجاره‌ی عملیاتی و اجاره‌ی حسابداری (اجاره‌ی سرمایه‌ای)

دو مورد از رایج‌ترین انواع اجاره‌ها عبارت‌اند از اجاره‌های عملیاتی و اجاره‌های مالی (که تحت عنوان اجاره‌های سرمایه‌ای هم شناخته می‌شوند). برای درک تفاوت بین این دو مورد، شخص باید بداند که ریسک و بازدهی مربوط به مالکیت آن دارایی به طور کامل از اجاره‌دهنده به مستاجر منتقل شده است یا نه.

اگر این ریسک و بازدهی به طور کامل منتقل شده باشد، این اجاره با توجه به استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی (IFRS) اجاره‌ی مالی نامیده می‌شود. اجاره‌های مالی در سیستم استاندارد حسابداری برای شرکت‌های خصوصی (ASPE) به اجاره‌های سرمایه‌ای موسوم هستند. در غیر این صورت، آن اجاره یک اجاره‌ی عملیاتی است که اساساً همان قرارداد اجاره‌دهنده می‌باشد.

گاهی اوقات ممکن است انتقال یا عدم انتقال کامل ریسک و بازدهی به اجاره‌دار مشخص نباشد، به همین خاطر IFRS معیارهای دیگری را برای ایجاد تمایز میان این دو نوع اجاره تبیین کرده است.

lease accounting diagram
lease accounting diagram

مزایای اجاره‌دهی

اجاره‌دهی مزایای بسیاری دارد که می‌توان از آن‌ها برای جذب مشتری استفاده کرد:

  • زمان‌بندی پرداخت انعطاف بیشتری نسبت به قراردادهای قرضی دارد.
  • هزینه‌های پس از مالیات آن کمتر است چون نرخ مالیات برای اجاره‌دهنده و اجاره‌دار متفاوت است.
  • اجاره‌دهی مشتمل بر تامین مالی ۱۰۰ درصدی قیمت دارایی است.
  • شرکت در اجاره‌های عملیاتی به جای بدهی هزینه می‌سازد و اجازه می‌دهد جذب سرمایه‌ی مالی رخ دهد. اغلب به این اتفاق «تامین مالی خارج از ترازنامه» می‌گویند.

معایب اجاره‌دهی

یکی از معایب اصلی اجاره‌دهی مشکل هزینه است. در یک اجاره، اجاره‌دهنده همه‌ی حقوق دارایی را برای یک مدت مشخص به اجاره‌دار منتقل می‌کند و همین باعث پدید آمدن مشکل کژمنشی می‌شود. با توجه به این که اجاره‌داری که کنترل دارایی را در اختیار دارد مالک آن نیست، ممکن است در نگهداری از دارایی به میزان لازم اهتمام نورزد. این جدایی میان مالکیت دارایی (اجاره‌دهنده) و کنترل دارایی (اجاره‌دار) تحت عنوان هزینه‌ی اجاره‌دهی شناخته می‌شود. این عامل در حسابداری اجاره‌دهی مفهوم مهمی به شمار می‌آید.

مقایسه معیارهای حسابداری اجاره‌ی عملیاتی و اجاره‌ی سرمایه‌ای

IFRS علاوه بر معیار انتقال ریسک و بازدهیِ همراه با مالکیت، چند معیار دیگر را برای مطابقت با خصوصیات اجاره‌های مالی یا اجاره‌های سرمایه‌ایِ ASPE معرفی می‌کند.

هر اجاره برای این که در دسته‌ی اجاره‌های مالی قرار بگیرد حداقل باید یکی از معیارهای زیر را داشته باشد:

  • بندی برای خرید وجود داشته باشد؛ بندی که در اختیار اجاره‌دار قرار می‌گیرد تا در آینده بتواند آن دارایی را با قیمتی پایین‌تر از قیمت بازار خریداری کند. این بند معمولاً در ابتدای عقد قرارداد اجاره تعیین می‌شود.
  • مدت اجاره بخش عمده‌ای از عمر اقتصادی آن دارایی را شامل شود (معمولاً ۷۵٪).
  • ارزش فعلیِ حداقلِ پرداخت‌های اجاره با حداقل ۹۰٪ ارزش واقعی دارایی برابر باشد.

نمونه و مراحل حسابداری اجاره‌ای

بگذارید با هم یک نمونه از حسابداری اجاره‌ای را بررسی کنیم. شرکت الف در تاریخ ۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۷ قراردادی ۸ ساله برای اجاره‌ی تجهیزات منعقد می‌کند. مبلغ پرداختی سالانه ۲۸٫۵۰۰ دلار و موعد آن در ابتدای هر سال است. در پایان مدت اجاره، تجهیزات به اجاره‌دهنده بازگردانده می‌شود. عمر مفید تجهیزات ۸ سال است و ارزش فرسوده‌ای ندارد. این تجهیزات در هنگام توافق اجاره ۱۶۶ هزار دلار ارزش داشته است. علاوه بر این، ۱۰.۵ درصد نرخ بهره و استهلاک خط مستقیم نیز در نظر گرفته می‌شود.

مرحله ۱: نوع اجاره را مشخص کنید

  • بندی برای خرید وجود ندارد چون تجهیزات بعد از پایان مدت اجاره به اجاره‌دهنده برگردانده می‌شود.
  • مدت اجاره ۸ سال و عمر اقتصادی دارایی نیز ۸ سال است.
  • با استفاده از یک ماشین حساب مالی، ارزش فعلی حداقل پرداخت‌های اجاره را پیدا می‌کنیم:
    • مدت زمان = ۸
    • نرخ بهره = ۱۰.۵
    • ارزش نهایی = ۰
    • پرداختی سالانه = ۲۸٫۵۰۰
    • ارزش فعلی = ۱۶۴٫۹۹۵
    • بنابراین، ۱۶۴٫۹۹۵ تقسیم بر ۱۶۶٫۰۰۰ می‌شود ۹۹ درصد

نتیجه: این اجاره از نوع اجاره‌ی مالی/سرمایه‌ای است چون حداقل یکی از معیارهای بالا در آن وجود دارد و در طول دوران اجاره، ریسک و بازدهی دارایی به طور کامل منتقل می‌شود.

مرحله ۲: زمان‌بندی استهلاک اجاره

ابتدایی بهره اصلی پایانی
سال تراز هزینه پرداخت پرداخت تراز
1  $136,495  $14,332  $28,500  $14,168  $122,327
2  122,327  12,844  28,500  15,656  106,671
3  106,671  11,201  28,500  17,299  89,372
4  89,372  9,384  28,500  19,116  70,256
5  70,256  7,377  28,500  21,123  49,133
6  49,132.90  5,158.95  28,500  23,341.05  25,791.86
7  $25,792  $2,708  $28,500  $25,792  $0

مرحله ۳: ثبت دفتری

۱ ژانویه ۲۰۱۷

درایه‌ی بدهکار برای تجهیزات = ۱۶۴٫۹۹۵

درایه‌ی بستانکار برای وجه نقد = ۲۸٫۵۰۰

درایه‌ی بستانکار برای بدهی اجاره = ۱۳۶٫۴۹۵

حساب تجهیزات به خاطر ارزش فعلیِ حداقلِ پرداخت‌های اجاره بدهکار است و حساب بدهیِ اجاره ناشی از تفاوت بین ارزش تجهیزات و وجه نقدی است که در ابتدای سال پرداخت شده است.

۳۱ دسامبر ۲۰۱۷

درایه‌ی بدهکار برای هزینه‌ی استهلاک = ۲۰٫۶۲۴

درایه‌ی بستانکار برای استهلاک انباشته = ۲۰٫۶۲۴

هزینه‌ی استهلاک باید برای همان تجهیزاتی ثبت شود که اجاره داده شده است.

درایه‌ی بدهکار برای هزینه‌ی بهره = ۱۴٫۳۳۲

درایه‌ی بستانکار برای بهره‌ی پرداختنی = ۱۴٫۳۳۲

۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۸

درایه‌ی بدهکار برای بهره‌ی پرداختنی = ۱۴٫۳۳۲

درایه‌ی بدهکار برای بدهی اجاره = ۱۴٫۱۶۸

درایه‌ی بستانکار برای وجه نقد = ۲۸٫۵۰۰

شاید از این مطالب هم خوشتان بیاید.

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.